Stres

Milyonlarca yıldır bir “savaş ya da kaç” durumu varlığında insanın hayatta kalmasını sağlayan bu faydalı refleks, günümüzde insanoğlunun istisnasız tüm kronik hastalıklarını körükleyen ana mekanizma durumunda.

Doğada “kronik stres” diye bir şey yok! Zaten stres yanıtı, kronikleşmesi olasılığı hesaplanmadan evrimleşmiş bir mekanizma: Yırtıcı hayvanı mızrakla vurursunuz. Ya da ağaca çıkarsınız. Ya da o sizi yer. Her durumda stres ortadan kalkmıştır. Kronikleşmemiştir.

Fakat kredi kartı ekstreniz sadece zarfı açtığınız anda değil, haftalar boyunca her aklınıza geldiğinde sizde “hayatım tehlikede” biyolojik refleksinin ta kendisini uyarır. İşsiz kaldığınızda sadece işinizi kaybettiğiniz an değil, tüm endişeli aylar boyunca stres cevabı oradadır ve kronikleşmiştir. İşyerinizde patronunuza ya da müşterinize vermek isteyip de veremediğiniz bir cevap günler boyu üzerinize çöktüğünde sizin elinizde olmadan, vücudu tüketen o biyolojik süreç eksiksiz devreye girer. Selye’nin fare deneyindeki gibi, vücut stres uyaranının kaynağı ve türünü ayırt etmez, her durumda vücudun verdiği fizyolojik stres yanıtı ve aldığı mesaj aynıdır: “Hayatım tehlikede”.

Vahşi hayat belgesellerinde hep birbirini kovalayan, dövüşen, yiyecek için kendini tehlikeye atan hayvanları seyrederiz. Sanırız ki bu hayvanlar tüm günlerini böyle geçiriyor. Aslına bakarsanız, filme almaya değer olup bize yansıtılan bu birkaç enstantaneyi çekmek için kameramanlar günlerini harcamıştır. Bu hareketli anlar hayvanların günlük hayatının çok küçük bir zamanını almıştır. Günün çok büyük bölümünü yemek yiyerek ve yediklerini sindirerek, dinlenerek, uyuyarak geçirirler.

Günün çok büyük kısmı sempatik sistem olarak adlandırdığımız “savaş ya da kaç ya da donakal” (Fight or Flight or Freeze)  ile değil, “dinlen ve sindir ve yenilen” (Rest and Digest and Repair) denen parasempatik sistem zamanıdır. Yani günün geniş zaman diliminde sempatik değil, parasempatik sistem baskındır. Sapolsky, “Zebralar neden ülser olmaz” adlı popüler kitabında bu kavramı anlatır.

Stres, günlük konuşma dilinde nasıl zaman zaman “geçici bir can sıkıntısı” anlamında küçümseniyorsa, biz doktorlar da “Canını sıkma teyzecim öyle olur olmaz üzülme, stres iyi bir şey değil” demenin pek de ötesine geçmeyiz. Geçmeyiz, çünkü stresin “iyi bir şey olmadığını” bir insan olarak bilsek de, ne stresin fizyolojik mekanizmaları, ne bunların istisnasız her kronik hastalığın biyolojik süreçleri ile nasıl içiçe geçmiş olduğu, ne stres azaltma teknikleri, ne stresi ve biyolojik safhalarını laboratuarda ölçme yöntemleri bize tıpta okutulmadı. Bunlar biz doktorlar arasında konuşulan konular bile değildir.

Stig Bengmark, “Akut ve ‘kronik’ faz reaksiyonu, hastalıkların anası” diye, taşıdığı başlıkla bile bu satırlarda anlatmaya çalıştıklarımızı özetleyen makalesinde bunu ele alırken “İster Alzheimer, kanser, isterse diyabet, koroner arter hastalığı ya da romatoid artrit olsun, akut faz proteinleri ve sitokinler hastalığın görünür hale gelmesinden haftalar veya aylar öncesinden kanda yükselmiştir” der.

“Neredeyse tüm kronik hastalıklarda HPA aksı uyarılmıştır. HPA aksı de verdiği stres yanıtı ile bu kronik hastalığı besler” (Bengmark S, acute and “chronic” phase reaction:mother of disease, Clin Nutr 2004) Neden ve sonuç, yumurta ve tavuk ayrılmaz durumdadır.

Kilit nokta, normalde sadece kısa süreli olması gereken stresin kronikleşmesidir. Kısa süreli stresler zararsız, hatta bazen yararlıdır: Bir yarış koşacaksanız, ya da anahtarınızı kaybedip bulursanız, tansiyonunuzun o anda biraz çıkması ya da başınızın biraz ağrıması sizi hasta etmez. Ama bir sevdiğinizin kaybı, boşanma, ya da mali sorunları anında geçiştiremezsiniz. Stres altında bir iş hayatınız varsa, ya da Alzheimer’lı birinin, zihinsel engelli birinin bakımını üstlendiyseniz, arkadaşlarınız ya da eşiniz tarafından sürekli bir aşağılanma içinde yaşıyorsanız bu durumların hepsine alışabilirsiniz, hatta bu stres yükünün farkında olmayabilirsiniz bile. Fakat bu yük, vücudunuzu yıkarak tüketmekte, adrenal sistem (HPA aksı) “banka hesabınızı” da iflasa götürmektedir. Şu ana kadar stres yanıtının akut dönemine damga vuran adrenalin deşarjının etkilerinden bahsettik. Kronik stres yanıtının vücuttaki yıkımından büyük oranda sorumlu olan ise, adrenalden salgılanan kortizol hormonudur.

Hormonlar vücutta sıradan bir iş gören sıradan moleküller değildir. Hormonlar, sıradan biyolojik reaksiyonlara taraf olarak katılan basit kimyasal moleküller değil. Hormonların iş gördüğü nokta, hücre çekirdeği, yani kumanda merkezi. Mesajlarını direkt olarak hücre çekirdeğine, hücrenin kumanda merkezine veriyorlar. İşte bu yüzden, çok küçük miktarlarında bile muazzam etki gösterebiliyorlar. Kendi üretildikleri yerden çok uzaktaki tüm vücut hücrelerine yön verebilme özelliğine sahip moleküller.

Açıkça stres altındaki bir hastanın, kadın olsun erkek olsun, seks hormonları disfonksiyonlarını veya tiroid durumunu değerlendirir ve tedavi ederken adrenal sistemi görmezden gelmemiz alışıldık bir şey, ama çok ciddi bir hata. Bir kadının adet kanamalarına kadın doğumcunun bir ilaç yazması, hipotiroidine yan odada endokrinoloğun tiroid hormonu vermesi, sanki endokrin sistemin bu ana oyuncuları bile vücutta birbirinden farklı odalarda birbirinden habersiz yaşarmış gibi her iki doktorun da birbirlerinin tam olarak neye müdahale ettiğini bilmemeleri, her iki sistemi de kökünden etkileyen HPA aks disfonksiyonu hakkında ise herhangi bir şey bilmek bile istememelerinin hastaları getirdiği yere, ileride tiroid örneğinde kısaca değineceğiz.

Karşımızda oturan hasta bize “çok stressiz biri” gibi görünebilir. Zaten suda yüzen bir kaz da bize “hiç çaba göstermeden yağ gibi kayıyor” izlenimi verir. Ama suyun altını görebilseydik, perdeli ayaklarını deli gibi çırptığını farkedebilirdik! Çok kez kişinin kendisi de stres altında yaşamaya o denli alışmıştır ki, bunu doğal sanır ve biyolojik sistemlerini alt üst eden bu durumun farkına bile varmaz. Çünkü kemik erimesi, mineral (özellikle magnezyum) eksikliği, bel çevresi/karaciğer yağlanması, insülin direnci, metabolik sendrom ve hipertansiyon gibi birçok hastalığın kaderi olduğunu çoktan kabullenmiştir.

Vücudumuzu bu kronik maruziyetten korumak elbette mümkün değil ancak desteğe ihtiyacı olduğu kesin. Yazı dizisinin devamında konuyu daha detaylandırarak, çözüm arayacağız.

Kaynak: http://www.fonksiyoneltip.com/stres-duzeyinizi-azaltin/stres/

Adres:
Nenehatun Caddesi No:82/7
Gaziosmanpaşa
ANKARA

Tel: 0312 436 1974
Gsm: 0541 835 0 500
E-Posta: dr@fatihsomuncu.com
E-Posta: somuncu.fatih@gmail.com

© 2018 Dr. Fatih Somuncu. Tüm Hakları Saklıdır. Gizlilik Politikası

Bu web sitesi, yalnızca kişileri bilgilendirmek amacıyla hazırlanmış olup, bu web sitesinde sağlık hizmeti verilmemektedir. Sitedeki bilgiler hiç bir şekilde hastalıkların tanı veya tedavisinde kullanılmamalıdır. Ayrıca bu sitede yer alan bilgi, uygulama vb. konu başlıklarının bu web sitesinde yer alıyor olması, bu konuların veya başlıkların tamamının veya bir kısmının bizim kliniğimizde uygulandığı anlamına gelmemektedir. Bu sitede yer alan bazı konular hakkında kliniğimizde hizmet verilmemektedir. Bazı konularda ise hizmet verilmektedir. Bu site bilgi paylaşımı amacı ile düzenlenmiştir. Bu sitede yer alan bazı uygulamalarda bu hizmetin en iyi bizim tarafımızdan verildiğini kanıtlamaz.

Site içeriğinin bu şekilde tanı ve tedavi amacıyla kullanımından doğacak tüm sorumluluk ziyaretçiye, kullanıcıya aittir. Bu siteyi ziyaret eden kişiler bu uyarıları okumuş ve kabul etmiş sayılır. Tıp bilgileri, kullanılan tanı ve tedavi gereçleri hızla değişmektedir. Bir bilgi, yöntem veya gereç çok kısa sürede terk edilebilir. Ayrıca tıpta aynı sonucu almaya yönelik olan, farklı teknik ve bilgiler, değişik uygulamalar olabilir. Tanı ve tedavide doktorun kişisel deneyimi, yetenekleri belirleyici bir faktördür. Uzm. Dr. M. Fatih SOMUNCU’nun fikir ve görüşleri  olduğu gibi aynı konu hakkında farklı görüşlerin de  olması mümkündür. Sitedeki bilgiler her gün güncelleştirilemediğinden her bilginin ziyaretçi tarafından doktoruna danışılarak kontrol edilmesi gereklidir. Bu siteyi ziyaret eden kişiler bu uyarıları okumuş ve kabul etmiş sayılır. Bilgilerinize saygı ile arz ederiz.

Call Now Button Şimdi Ara
WhatsApp BİLGİ AL